ĐẶC ĐIỂM CỦA HIỆN TƯỢNG TỪ CHUYỂN LOẠI TRONG CÁC NGÔN NGỮ BIẾN HÌNH

ĐẶC ĐIỂM CỦA HIỆN TƯỢNG TỪ CHUYỂN LOẠI

TRONG CÁC NGÔN NGỮ BIẾN HÌNH

 

ĐỖ PHƯƠNG LÂM

TS; Trường Đại học Hải Phòng

Email: dolamdhhp@gmail.com; đt/zalo: 0376.619.619

TÓM TẮT

Bài viết nghiên cứu hiện tượng từ chuyển loại (word class conversion) trong các ngôn ngữ biến hình, cụ thể là tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Nga. Khác với các ngôn ngữ đơn lập như tiếng Việt, các ngôn ngữ biến hình có hệ thống hình vị ngữ pháp phong phú, khiến cho quá trình từ chuyển loại mang những đặc điểm riêng biệt về hình thức và ngữ nghĩa. Bài viết tập trung phân tích ba vấn đề cốt lõi: (1) cơ chế hình thái học của hiện tượng chuyển loại trong từng ngôn ngữ; (2) sự biến đổi ngữ nghĩa khi từ chuyển sang lớp từ loại mới; (3) những đặc trưng loại hình học quy định phạm vi và giới hạn của từ chuyển loại trong mỗi ngôn ngữ. Nghiên cứu cho thấy rằng trong các ngôn ngữ biến hình, từ chuyển loại không bao giờ là hiện tượng thuần túy cú pháp mà luôn kéo theo những biến đổi hình thái học nhất định, phân biệt rõ ràng với chuyển loại dạng triệt để (zero derivation) vốn phổ biến ở tiếng Anh hiện đại.

Từ khóa: từ chuyển loại; ngôn ngữ biến hình; hình thái học; phái sinh triệt để; từ loại; tiếng Anh; tiếng Pháp; tiếng Nga.

 

ABSTRACT

This article examines word class conversion in inflectional languages, specifically English, French and Russian. Unlike isolating languages such as Vietnamese, inflectional languages possess rich grammatical morphology that endows word class conversion with distinctive formal and semantic characteristics. The article analyses three core issues: (1) the morphological mechanisms of conversion in each language; (2) semantic shifts accompanying transfer to a new word class; (3) typological features that determine the scope and limits of conversion in each language. The research demonstrates that in inflectional languages, conversion is never a purely syntactic phenomenon but always entails certain morphological changes, setting it apart from zero derivation as commonly observed in Modern English.

Keywords: word class conversion; inflectional languages; morphology; zero derivation; parts of speech; English; French; Russian.

 

1. Mở đầu

Từ chuyển loại là một trong những hiện tượng ngôn ngữ phổ quát nhất, xuất hiện ở hầu hết các ngôn ngữ tự nhiên với những mức độ và phương thức khác nhau. Tuy nhiên, tùy thuộc vào đặc trưng loại hình học, mỗi nhóm ngôn ngữ lại thể hiện hiện tượng này theo những cơ chế đặc thù. Nếu như trong tiếng Việt, một ngôn ngữ đơn lập (isolating language), từ chuyển loại chủ yếu được thực hiện thông qua ngữ cảnh cú pháp mà không kéo theo sự biến đổi hình thái học của bản thân từ, thì trong các ngôn ngữ biến hình (inflectional languages) như tiếng Anh, tiếng Pháp hay tiếng Nga, bức tranh hình thành và chuyển đổi từ loại phức tạp hơn rất nhiều.

Trong tiếng Anh, hiện tượng chuyển loại (conversion) hay chuyển loại triệt để (zero derivation)  được xem là một phương thức cấu tạo từ năng sản, nhưng đây là kết quả của quá trình mất dần hình thái biến cách trong lịch sử phát triển của ngôn ngữ này. Trong tiếng Pháp và tiếng Nga, hệ thống biến cách (inflection) phong phú hơn tạo nên những ràng buộc hình thái học chặt chẽ đối với từng từ loại, khiến từ chuyển loại thường gắn liền với phái sinh tường minh (explicit derivation) thông qua phụ tố (affixation).

Nghiên cứu về từ chuyển loại trong các ngôn ngữ biến hình không chỉ có ý nghĩa lý luận đối với lý thuyết từ loại và hình thái học mà còn cung cấp cơ sở so sánh quan trọng để hiểu sâu hơn bản chất của hiện tượng chuyển loại trong tiếng Việt. Từ góc độ loại hình học ngôn ngữ (linguistic typology), việc đối chiếu cơ chế chuyển loại giữa các nhóm ngôn ngữ khác loại hình giúp xác định những đặc điểm phổ quát (language universals) và những nét khu biệt loại hình (typological features) của hiện tượng này.

2. Cơ sở lý thuyết

2.1. Khái niệm từ chuyển loại và các thuật ngữ liên quan

Trong ngôn ngữ học hiện đại, khái niệm từ chuyển loại được tiếp cận từ nhiều góc độ lý thuyết khác nhau. Marchand (1960) định nghĩa conversion là "a word-formative process by which a word is made to function as a different part of speech without the addition of any derivational morpheme" (quá trình cấu tạo từ nhờ đó một từ được chuyển sang chức năng của một từ loại khác mà không thêm hình vị phái sinh nào). Định nghĩa này phù hợp đặc biệt với tiếng Anh, nơi chuyển loại triệt để (zero derivation) là hiện tượng phổ biến. Adams (2001) mở rộng khái niệm này, xem chuyển loại như một dạng phái sinh không có hình thức (derivation without overt morphology), nhấn mạnh rằng sự thay đổi từ loại vẫn là hiện tượng phái sinh ngay cả khi không có sự thay đổi hình thức bề mặt.

Trong lý thuyết hình thái học phân tán (Distributed Morphology) của Halle và Marantz (1993), từ chuyển loại được giải thích thông qua cơ chế tái phạm trù hóa (recategorization), theo đó các đặc trưng phạm trù của từ được xác định tại cú pháp chứ không phải tại từ vị. Cách tiếp cận này cho phép giải thích tại sao trong một số ngôn ngữ, cùng một chuỗi âm vị có thể hoạt động như các từ loại khác nhau mà không cần bất kỳ biến đổi hình thái học nào.

Plag (2003) phân biệt hai dạng chuyển loại cơ bản: (1) conversion, tức chuyển loại zero (không có sự thay đổi hình thức), và (2) category change with overt morphological marking, tức chuyển loại có đánh dấu hình thái tường minh. Plag lưu ý rằng trong các ngôn ngữ biến hình điển hình như tiếng Nga hay tiếng Latin, dạng thứ nhất gần như không tồn tại, trong khi dạng thứ hai là cơ chế chủ yếu. Nhận xét này có giá trị phương pháp luận quan trọng khi nghiên cứu so sánh từ chuyển loại giữa các loại hình ngôn ngữ khác nhau.

Lieber (2004) đề xuất khung lý thuyết Lexical Semantic Framework (Khung Ngữ nghĩa từ vựng), trong đó các đặc trưng ngữ nghĩa của từ được tổ chức theo cấu trúc phân cấp. Theo khung này, khi một từ chuyển loại, nó không đơn giản thay đổi phạm trù cú pháp mà còn trải qua quá trình tái cấu trúc ngữ nghĩa theo những quy tắc nhất định. Lieber (2004: 153) phân tích các ví dụ như to bottle (đóng chai), to bicycle (đi xe đạp) trong tiếng Anh và chỉ ra rằng danh từ khi chuyển thành động từ thường lấp đầy một vị trí trong cấu trúc sự kiện (event structure) của động từ tương ứng.

2.2. Đặc trưng loại hình học của các ngôn ngữ biến hình

Các ngôn ngữ biến hình (inflectional/fusional languages) được xác định bởi đặc trưng cơ bản là một hình vị biến tố có thể đồng thời biểu hiện nhiều phạm trù ngữ pháp khác nhau (fusion). Chẳng hạn, trong tiếng Nga, đuôi biến cách -ого [ogo] ở dạng sở hữu cách số ít (genitive singular) của danh từ giống đực vừa biểu thị cách (genitive), vừa biểu thị số (singular), vừa biểu thị giống (masculine).

Đặc trưng này tạo ra hệ quả quan trọng đối với hiện tượng từ chuyển loại: mỗi từ loại trong ngôn ngữ biến hình đều mang theo một hệ thống hình thức biến đổi đặc trưng. Danh từ có hệ thống biến cách (declension), động từ có hệ thống chia cách (conjugation), tính từ có sự hòa hợp về giống, số và cách với danh từ (agreement). Vì vậy, khi một từ chuyển từ loại này sang loại khác, nó phải đồng thời tiếp nhận toàn bộ hệ thống hình thức biến đổi mới, điều này làm cho “chuyển loại zero” (hoàn toàn, triệt để) trở nên khó khả thi.

Comrie (1989) trong công trình Language Universals and Linguistic Typology (Phổ niệm ngôn ngữ và loại hình học ngôn ngữ) chỉ ra rằng mức độ phức tạp của hệ thống hình thái học biến tố có tương quan nghịch với năng suất của “chuyển loại zero”: các ngôn ngữ càng giàu hình thái biến tố thì “chuyển loại zero” càng hiếm và các ngôn ngữ càng nghèo hình thái biến tố thì “chuyển loại zero” càng phổ biến. Tiếng Anh là trường hợp điển hình cho xu hướng phân tích hóa (analyticity) từ ngôn ngữ biến hình sang ngôn ngữ có xu hướng đơn lập.

3. Từ chuyển loại trong tiếng Anh

3.1. Cơ chế “chuyển loại zero” (zero derivation)

Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình có xu hướng phân tích hóa mạnh nhất trong nhóm ngôn ngữ Ấn Âu. Sau hàng thế kỷ mất dần các hình vị biến tố, tiếng Anh hiện đại chỉ còn giữ lại rất ít các đuôi biến cách cho danh từ (-s số nhiều, 's sở hữu cách), và hệ thống chia cách của động từ cũng đã đơn giản hóa đáng kể. Đây chính là nền tảng khiến tiếng Anh phát triển mạnh hiện tượng “chuyển loại zero”, nơi một từ có thể chuyển sang từ loại khác mà không thay đổi hình thức âm vị học.

Quá trình chuyển loại danh từ thành động từ (Noun > Verb) là phổ biến nhất trong tiếng Anh và đã được ghi nhận từ thời Trung Anh. Các ví dụ điển hình bao gồm: to bottle (đóng chai, từ bottle danh từ), to pocket (bỏ túi, từ pocket danh từ), to carpet (trải thảm hoặc quở trách, từ carpet danh từ), to elbow (dùng khuỷu tay đẩy, từ elbow danh từ), to shoulder (gánh vác, từ shoulder danh từ), to hand (trao tay, từ hand danh từ), to head (dẫn đầu, từ head danh từ). Lieber (2004: 48) ghi nhận rằng hầu hết các từ chỉ bộ phận cơ thể trong tiếng Anh đều có thể dùng như động từ theo cơ chế này.

Chuyển loại theo hướng ngược lại, từ động từ thành danh từ (Verb > Noun), cũng rất năng sản. Clark, E. V. & Clark, H. H. (1979) phân tích hàng loạt trường hợp như a cut (vết cắt, từ to cut), a run (chuyến chạy, từ to run), a swim (buổi bơi, từ to swim), a try (lần thử, từ to try). Những danh từ này thường biểu thị sự kiện tương ứng với hành động của động từ gốc, được Lieber (2004) gọi là “event nominals” (Danh từ sự kiện).

Đặc biệt thú vị là các trường hợp từ chuyển loại tính từ sang động từ (Adjective > Verb) như to dirty (làm bẩn, từ dirty), to empty (làm trống, từ empty), to clean (làm sạch, từ clean), to calm (làm dịu, từ calm). Adams (2001: 87) nhận xét rằng các động từ kiểu này mang nghĩa tạo tác (causative meaning), biểu thị hành động làm cho sự vật có thuộc tính được nêu ở tính từ gốc.

3.2. Nhân tố ngữ âm học trong chuyển loại tiếng Anh

Một đặc điểm thú vị của tiếng Anh là sự tồn tại của các cặp từ chuyển loại có sự khác biệt về trọng âm, phản ánh dấu vết của cơ chế hình thái học. Những cặp này không hoàn toàn là “chuyển loại zero” theo nghĩa thuần túy mà là chuyển loại có đánh dấu âm vị học (phonological marking). Biểu hiện cụ thể là: danh từ thường có trọng âm ở âm tiết thứ nhất, trong khi động từ cùng hình thức có trọng âm ở âm tiết thứ hai. Các ví dụ điển hình bao gồm: ˈrecord (N, bản ghi) so với reˈcord (V, ghi lại); ˈprotest (N, cuộc biểu tình) so với proˈtest (V, phản đối); ˈpresent (N, quà tặng; A, hiện tại) so với preˈsent (V, trình bày); ˈpermit (N, giấy phép) so với perˈmit (V, cho phép); ˈinsult (N, sự lăng mạ) so với inˈsult (V, lăng mạ).

Katamba (1993: 265) ghi nhận khoảng 130 cặp danh từ/động từ tiếng Anh có sự phân biệt trọng âm kiểu này và xem chúng như bằng chứng cho thấy tiếng Anh chưa hoàn toàn từ bỏ mọi phương tiện đánh dấu hình thức đối với hiện tượng chuyển loại. Tuy nhiên, đây là phương tiện đánh dấu yếu và không hệ thống, hoàn toàn khác với cơ chế hình thái học chặt chẽ trong tiếng Pháp hay tiếng Nga.

3.3. Giới hạn ngữ nghĩa của chuyển loại trong tiếng Anh

Mặc dù chuyển loại zero có năng suất cao trong tiếng Anh, hiện tượng này không phải là tùy tiện mà chịu sự chi phối của các ràng buộc ngữ nghĩa và dụng học nhất định. Bauer (1983: 227) chỉ ra rằng không phải danh từ nào cũng có thể chuyển thành động từ theo nghĩa tùy ý. Ràng buộc đầu tiên là ràng buộc ngữ nghĩa: động từ mới được tạo ra phải biểu thị một hành động có liên quan logic đến nghĩa của danh từ gốc. Chẳng hạn, to bicycle nghĩa là đi xe đạp (sử dụng đối tượng được nêu trong danh từ gốc), to nurse nghĩa là chăm sóc như y tá (thực hiện hành động đặc trưng của đối tượng), to table nghĩa là đề nghị thảo luận tại bàn họp (đặt lên bàn).

Lieber (2004: 54) phát triển phân tích này thông qua khung Lexical Semantic Framework và chỉ ra bảy kiểu quan hệ ngữ nghĩa phổ biến nhất trong chuyển loại Noun > Verb tiếng Anh: (1) locatum verbs: động từ biểu thị hành động đặt vật được nêu vào vị trí (to shelve books, xếp sách lên giá); (2) location verbs: động từ biểu thị hành động tạo ra vị trí cho vật khác (to bottle wine, đóng rượu vào chai); (3) instrument verbs: động từ biểu thị hành động sử dụng công cụ được nêu (to hammer a nail, đóng đinh bằng búa); (4) agent verbs: động từ biểu thị hành động đặc trưng của chủ thể được nêu (to doctor, chữa bệnh như bác sĩ).

4. Từ chuyển loại trong tiếng Pháp

4.1. Hệ thống hình thái học tiếng Pháp và ảnh hưởng đến chuyển loại

Tiếng Pháp là ngôn ngữ Rô-man thuộc nhóm biến hình phân tích tính (analytic-inflectional). So với La-tin cổ đại hay tiếng Nga đương đại, hệ thống biến cách của tiếng Pháp đã đơn giản hóa đáng kể: danh từ không còn biến cách theo các cách (cases) mà chỉ còn phân biệt giống (genre) và số (nombre). Tuy nhiên, hệ thống chia cách của động từ tiếng Pháp lại rất phức tạp với nhiều thức (modes) và thì (temps) khác nhau. Sự bất cân xứng giữa hình thái học danh từ (đơn giản) và hình thái học động từ (phức tạp) này tạo ra những đặc điểm riêng cho từ chuyển loại trong tiếng Pháp.

Trong tiếng Pháp, từ chuyển loại danh từ hoặc tính từ sang động từ hầu như không bao giờ là “chuyển loại zero”. Thay vào đó, cơ chế chủ yếu là phái sinh tường minh bằng các hậu tố (suffixes) đặc trưng. Riegel, Pellat và Rioul (2009) trong công trình Grammaire méthodique du français liệt kê hàng chục hậu tố phái sinh động từ năng sản trong tiếng Pháp, trong đó phổ biến nhất là -er, -ifier, -iser, -ifier, -ir. Chẳng hạn, từ danh từ la force (sức mạnh), tiếng Pháp tạo ra forcer (ép buộc); từ tính từ pur (thuần túy), tạo ra purifier (thanh lọc, tinh chế).

4.2. Phái sinh danh từ từ động từ trong tiếng Pháp

Hướng phái sinh từ động từ sang danh từ (Verb > Noun) trong tiếng Pháp đa dạng và năng sản hơn. Riegel và cộng sự (2009: 548) phân loại các loại danh từ phái sinh từ động từ theo nhiều hậu tố khác nhau. Hậu tố -age tạo danh từ biểu thị quá trình hoặc kết quả của hành động: laver (rửa) > le lavage (việc rửa, sự rửa); enregistrer (ghi lại) > l'enregistrement (sự ghi lại, bản ghi); voyager (du lịch, đi) > le voyage (chuyến đi); sauver (cứu vớt) > le sauvetage (hoạt động cứu hộ).

Hậu tố -tion/-sion/-ation tạo danh từ trừu tượng biểu thị hành động hoặc quá trình: éduquer (giáo dục) > l'éducation (nền giáo dục, sự giáo dục); créer (tạo ra) > la création (sự sáng tạo); former (đào tạo) > la formation (quá trình đào tạo); informer (thông báo) > l'information (thông tin). Hậu tố -eur/-euse tạo danh từ hành thể (agent nouns) biểu thị chủ thể thực hiện hành động: enseigner (dạy học) > l'enseignant/l'enseignante (giáo viên); diriger (điều hành) > le directeur/la directrice (giám đốc).

Đặc biệt đáng chú ý là hiện tượng danh động từ (nominalisations déverbales) trong tiếng Pháp sử dụng dạng nguyên thể (infinitif) làm danh từ. Grevisse và Goosse (2011: 794) trong Le Bon Usage phân tích các trường hợp như le rire (tiếng cười, từ rire = cười), le sourire (nụ cười, từ sourire = mỉm cười), le déjeuner (bữa trưa, từ déjeuner = ăn trưa), le dîner (bữa tối, từ dîner = ăn tối), le pouvoir (quyền lực, từ pouvoir = có thể), le savoir (kiến thức, từ savoir = biết). Đây là trường hợp gần nhất với chuyển loại zero trong tiếng Pháp, nhưng thực chất vẫn là sử dụng một dạng thức cụ thể của động từ (nguyên thể) chứ không phải chuyển loại hoàn toàn không đánh dấu.

4.3. Chuyển loại tính từ trong tiếng Pháp

Tiếng Pháp có hệ thống chuyển loại tính từ rất phong phú. Tính từ có thể chuyển thành danh từ (Adj > Noun) thông qua cơ chế substantivation (danh từ hóa). Grevisse và Goosse (2011: 812) phân biệt hai kiểu danh từ hóa tính từ: (1) danh từ hóa có mạo từ xác định (substantivation par l'article défini), như le rouge (màu đỏ, màu son), le bleu (màu xanh lam), le vrai (sự thật, điều đúng đắn), le beau (cái đẹp), le bien (điều thiện, điều tốt), le mal (điều ác, điều xấu); và (2) danh từ hóa bằng mạo từ không xác định (substantivation par l'article indéfini), như un inconnu (một người lạ, từ tính từ inconnu = không biết), une inconnue (một ẩn số, một phụ nữ lạ).

Riegel và cộng sự (2009: 575) lưu ý rằng trong tiếng Pháp, sự phân biệt giữa tính từ và danh từ đôi khi rất mờ nhạt ở cấp độ từ vựng, nhưng luôn được đánh dấu rõ ràng về mặt cú pháp thông qua hệ thống mạo từ và vị trí trong câu. Điều này cho thấy rằng trong tiếng Pháp, từ chuyển loại tính từ sang danh từ thường là một quá trình ngữ dụng học (pragmatic process) tạm thời, có thể đảo ngược được, chứ không phải luôn là sự hình thành từ mới ổn định trong từ điển.

5. Từ chuyển loại trong tiếng Nga

5.1. Đặc trưng hình thái học tiếng Nga và cơ chế phái sinh

Tiếng Nga là ngôn ngữ biến hình tổng hợp tính (synthetic-inflectional) với hệ thống hình thái học phong phú bậc nhất trong nhóm ngôn ngữ Ấn Âu đương đại. Danh từ tiếng Nga biến cách theo sáu cách (падеж, padezh): danh cách (именительный), sở hữu cách (родительный), cho cách (дательный), đối cách (винительный), công cụ cách (творительный) và vị trí cách (предложный). Mỗi danh từ lại thuộc một trong ba giống (nam, nữ, trung), và hình thức biến cách của chúng không đồng nhất mà phân thành nhiều kiểu biến cách khác nhau (склонения, skloneniya). Động từ tiếng Nga chia theo hai ngôi (спряжения, spryazheniya), phân biệt dạng hoàn thành (совершенный вид) và chưa hoàn thành (несовершенный вид) thông qua hệ thống вид (vid, thể hoặc dạng thức động từ).

Hệ thống hình thái học phức tạp như vậy khiến chuyển loại zero trong tiếng Nga gần như không tồn tại. Zemskaya (1992) trong công trình kinh điển Словообразование как деятельность (Sovoobrazovanie kak deyatelnost, Cấu tạo từ như là hoạt động) khẳng định rằng phái sinh tường minh bằng affixation là cơ chế cấu tạo từ năng sản và chủ yếu nhất trong tiếng Nga, chiếm đến hơn 90% các từ phái sinh được ghi nhận trong từ điển. Đặc trưng này phân biệt tiếng Nga một cách cơ bản với tiếng Anh về phương diện từ chuyển loại.

5.2. Hiện tượng danh từ hóa (субстантивация) trong tiếng Nga

Cơ chế chuyển loại đáng chú ý nhất trong tiếng Nga là субстантивация (substantivatsiya, danh từ hóa), tức là hiện tượng tính từ và phân từ chuyển sang hoạt động như danh từ. Đây là một trong số ít trường hợp có thể gọi là "chuyển loại tương đối không đánh dấu" trong tiếng Nga, vì hình thức từ không thay đổi nhưng từ đảm nhận chức năng ngữ pháp và ý nghĩa từ loại mới.

Vinogradov (1972) trong Русский язык: Грамматическое учение о слове (Russkiy yazyk: Grammaticheskoe uchenie o slove, Tiếng Nga: Học thuyết ngữ pháp về từ) phân tích hàng loạt ví dụ điển hình: столовая (stolovaya), từ tính từ nghĩa "thuộc về bàn ăn" chuyển thành danh từ nghĩa "nhà ăn, phòng ăn"; гостиная (gostinaya), từ tính từ nghĩa "thuộc về khách" chuyển thành "phòng khách"; ванная (vannaya), từ tính từ nghĩa "thuộc về bồn tắm" chuyển thành "phòng tắm"; прихожая (prikhozhnaya), "tiền phòng, hành lang vào"; мастерская (masterskaya), "xưởng thợ, atelier".

Đặc biệt quan trọng là các phân từ (причастие, prichastie) chuyển thành danh từ: учащийся (uchashchiysya, người đang học = học sinh, sinh viên, từ động từ учиться = học); трудящийся (trudyashchiysya, người lao động, từ трудиться = lao động, làm việc); пострадавший (postradavshiy, người bị hại, nạn nhân, từ пострадать = bị tổn hại); заведующий (zavodyushchiy, người phụ trách, trưởng khoa, từ заведовать = quản lý, phụ trách); командующий (komanduyushchiy, tư lệnh, chỉ huy, từ командовать = chỉ huy).

Zemskaya (1992: 214) lưu ý rằng trong các trường hợp danh từ hóa này, hình thức ngữ pháp của từ vẫn là hình thức tính từ hoặc phân từ (vẫn biến cách theo giống, số, cách như tính từ), nhưng nó đảm nhận toàn bộ chức năng cú pháp và ngữ nghĩa của danh từ. Đây là bằng chứng cho thấy ranh giới giữa từ loại trong tiếng Nga, dù chặt chẽ hơn tiếng Anh, vẫn không hoàn toàn tuyệt đối.

5.3. Phái sinh động từ từ danh từ và tính từ trong tiếng Nga

Chuyển loại theo hướng từ danh từ hoặc tính từ sang động từ (Noun/Adj > Verb) trong tiếng Nga luôn đòi hỏi phái sinh tường minh bằng hậu tố. Tikhonov (2002) trong Словообразовательный словарь русского языка (Slovoobrazovatelnyi slovar russkogo yazyka, Từ điển cấu tạo từ tiếng Nga) ghi nhận các hậu tố động từ hóa năng sản nhất: -овать/-евать (-ovat/-evat), -ировать (-irovat), -ничать (-nichat), -еть (-et), -ить (-it).

Ví dụ điển hình cho hậu tố -овать/-евать: телефон (điện thoại) > телефонировать (gọi điện thoại); телеграф > телеграфировать (đánh điện tín); реформа > реформировать (cải cách); анализ > анализировать (phân tích); организация > организовать (tổ chức). Đáng chú ý là hậu tố -ировать trong tiếng Nga thường gắn với các từ mượn từ tiếng Đức, tiếng Pháp hoặc tiếng Latin, trong khi -овать gắn với từ gốc Slav.

Từ tính từ sang động từ, tiếng Nga sử dụng hậu tố -еть/-ить để tạo động từ mang nghĩa inchoative (trở nên có thuộc tính được nêu) hoặc causative (làm cho có thuộc tính đó): белый (trắng) > белеть (trở nên trắng, trắng dần) và белить (quét vôi trắng, làm trắng); красный (đỏ) > краснеть (đỏ mặt, đỏ lên); чёрный (đen) > чернеть (đen thêm, trở nên đen); тихий (yên lặng) > тихеть (trở nên yên lặng). Sự phân biệt có hệ thống giữa dạng inchoative và causative này, được đánh dấu bằng sự đối lập -еть/-ить, là nét đặc trưng độc đáo của tiếng Nga mà tiếng Anh và tiếng Pháp không có được ở mức độ hệ thống tương đương.

5.4. Hệ thống thể (вид) và ảnh hưởng đến chuyển loại động từ

Một đặc điểm đặc thù của tiếng Nga là hệ thống вид (vid, verbal aspect), phân biệt hành động hoàn thành (совершенный вид, sovershennyy vid) và chưa hoàn thành (несовершенный вид, nesovershennyy vid). Khi một từ thuộc các từ loại khác chuyển thành động từ, nó phải đồng thời được xác lập về thể. Theo quan sát của Comrie và Stone (1978) trong The Russian Language Since the Revolution, các động từ mượn từ tiếng nước ngoài qua hậu tố -ировать thường là двувидовые (dvuvidovye, lưỡng thể), tức là đồng thời có thể dùng với nghĩa cả hoàn thành lẫn chưa hoàn thành trong những ngữ cảnh nhất định: атаковать (atakovat, tấn công), арестовать (arestovat, bắt giữ), организовать (organizovat, tổ chức).

6. Phân tích đối chiếu và nhận xét loại hình học

6.1. So sánh cơ chế chuyển loại trong ba ngôn ngữ

Qua phân tích ở các mục trên, có thể thấy rằng ba ngôn ngữ được khảo sát thể hiện ba mức độ khác nhau của quá trình phân tích hóa hình thái học, và mức độ này có tương quan trực tiếp với đặc điểm của hiện tượng từ chuyển loại trong mỗi ngôn ngữ. Cụ thể, tiếng Anh hiện đại là ngôn ngữ biến hình nhưng có mức độ phân tích hóa cao nhất trong số ba ngôn ngữ, do đó “chuyển loại zero” (zero derivation) có năng suất lớn nhất và ít bị ràng buộc bởi hình thức nhất. Tiếng Pháp ở vị trí trung gian: danh từ hóa bằng mạo từ và việc dùng nguyên thể như danh từ là những cơ chế gần với “chuyển loại zero”, nhưng phái sinh tường minh bằng hậu tố vẫn là cơ chế chủ đạo. Tiếng Nga là ngôn ngữ biến hình tổng hợp điển hình nhất, nên “chuyển loại zero” gần như vắng mặt, và mọi sự chuyển đổi từ loại đều đòi hỏi phái sinh hình thái tường minh, ngoại trừ hiện tượng danh từ hóa tính từ/phân từ (субстантивация).

Kết quả so sánh này hoàn toàn phù hợp với dự báo của tham số loại hình học (typological parameter) do Comrie (1989: 45) đề xuất: mức độ phong phú của hình thái biến tố tỷ lệ nghịch với năng suất của “chuyển loại zero”. Đây có thể xem là một universal implicational (phổ quát hàm chứa): nếu một ngôn ngữ có hệ thống biến cách phong phú, thì từ chuyển loại trong ngôn ngữ đó chủ yếu thực hiện qua phái sinh tường minh.

6.2. Sự biến đổi ngữ nghĩa trong chuyển loại

Một điểm chung quan trọng của từ chuyển loại trong cả ba ngôn ngữ là sự tồn tại của quan hệ ngữ nghĩa có thể dự đoán được giữa từ gốc và từ phái sinh. Murphy (2010) trong Lexical Meaning lưu ý rằng từ chuyển loại trong tất cả các ngôn ngữ đều tuân theo nguyên tắc inheritance (thừa kế ngữ nghĩa): từ chuyển loại thường thừa kế một phần ngữ nghĩa cốt lõi của từ gốc và tái tổ chức lại trong khuôn khổ ngữ nghĩa của từ loại mới.

Tuy nhiên, các ngôn ngữ khác nhau cho thấy những mô hình ngữ nghĩa đặc trưng riêng. Trong tiếng Anh, Clark và Clark (1979) chỉ ra rằng chuyển loại Noun > Verb thường tạo ra động từ với nghĩa rất đa dạng và khó dự đoán, tùy thuộc nhiều vào ngữ cảnh sử dụng. Trong tiếng Nga, nhờ hệ thống hậu tố phong phú, mỗi hậu tố phái sinh gắn với một kiểu ý nghĩa nhất định, tạo ra sự minh bạch ngữ nghĩa cao hơn: hậu tố -тель (-tel) luôn tạo danh từ hành thể (người/vật thực hiện hành động), hậu tố -ние/-ение luôn tạo danh từ quá trình hoặc kết quả. Tiếng Pháp ở mức trung gian, với các hậu tố tương đối nhất quán về nghĩa nhưng không hoàn toàn có tính dự đoán như tiếng Nga.

6.3. Đối chiếu hiện tượng từ chuyển loại trong các ngôn ngữ biến hình với tiếng Việt

Kết quả nghiên cứu về từ chuyển loại trong các ngôn ngữ biến hình cung cấp góc nhìn đối chiếu có giá trị để hiểu sâu hơn bản chất của hiện tượng tương ứng trong tiếng Việt. Nguyễn Tài Cẩn (1975) trong Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại đã nhận xét rằng tiếng Việt, với tư cách là ngôn ngữ đơn lập không biến hình, thực hiện từ chuyển loại hoàn toàn theo cơ chế ngữ cảnh mà không có bất kỳ biến đổi hình thức nào trên bản thân từ. Cơ chế này về nguyên tắc gần với chuyển loại hoàn toàn (zero derivation) trong tiếng Anh, nhưng lại triệt để hơn nhiều, vì ngay cả trong tiếng Anh cũng còn tồn tại những dấu vết hình thái học (phân biệt trọng âm trong các cặp danh từ/động từ) hay các ràng buộc hình thái học yếu ở một số nhóm từ.

Đinh Văn Đức (2001) trong Ngữ pháp tiếng Việt: Từ loại chỉ ra rằng do không có hình thái biến tố, ranh giới giữa các từ loại trong tiếng Việt mang tính mở hơn, và hiện tượng từ chuyển loại vì thế cũng linh hoạt hơn, ít bị ràng buộc hơn so với các ngôn ngữ biến hình. Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến việc phân định từ loại trong tiếng Việt trở thành vấn đề phức tạp và còn nhiều tranh luận trong giới Việt ngữ học.

7. Kết luận

Các ngôn ngữ biến hình không phủ nhận hiện tượng từ chuyển loại, mà thực ra thể hiện hiện tượng này theo những phương thức đặc thù gắn liền với đặc trưng hình thái học của mỗi ngôn ngữ. Mức độ phong phú của hình thái biến tố là nhân tố loại hình học quan trọng nhất quy định phương thức và năng suất của từ chuyển loại. Đây là một quy luật loại hình học có tính phổ quát.

Ba ngôn ngữ biến hình: tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Nga đại diện cho ba điểm khác nhau trên một chuỗi liên tục từ "biến hình phân tích tính" đến "biến hình tổng hợp tính", và vị trí trên chuỗi này xác định phương thức chuyển loại ưu thế: “chuyển loại zero” (tiếng Anh), phái sinh bằng hậu tố với hệ thống danh từ hóa mạo từ hóa (tiếng Pháp), và phái sinh hậu tố tường minh kết hợp với danh từ hóa tính từ/phân từ (tiếng Nga).

Mặc dù có sự khác biệt về phương thức, từ chuyển loại trong cả ba ngôn ngữ đều tuân theo các nguyên tắc ngữ nghĩa nhất định: quan hệ thừa kế ngữ nghĩa giữa từ gốc và từ phái sinh, các mô hình nghĩa có thể dự đoán được theo kiểu quan hệ (hành thể, quá trình, kết quả, thuộc tính), và sự phụ thuộc vào cấu trúc ngữ nghĩa sự kiện và cấu trúc cảnh huống. Những nguyên tắc này mang tính phổ quát ngôn ngữ, vượt qua ranh giới loại hình học.

Tựu chung, nghiên cứu về chuyển loại trong các ngôn ngữ biến hình cung cấp nền tảng lý thuyết và tư liệu đối chiếu quan trọng để hiểu sâu hơn bản chất của hiện tượng chuyển loại trong tiếng Việt, một ngôn ngữ mà đặc điểm đơn lập không biến hình đặt ra những câu hỏi lý luận riêng về ranh giới từ loại và bản chất của sự chuyển đổi từ loại.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.      Tiếng Việt

2.      Nguyễn Tài Cẩn (1975). Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội.

3.      Đinh Văn Đức (2001). Ngữ pháp tiếng Việt: Từ loại. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

4.      Đỗ Phương Lâm (2026). Từ chuyển loại trong tiếng Việt. Chuyên khảo (bản thảo)

5.      Nguyễn Văn Tu (1978). Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại. Hà Nội: Nxb Đại học Sư phạm.

6.      Ủy ban Khoa học xã hội (1983, 2002). Ngữ pháp tiếng Việt. Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội.

Tiếng nước ngoài

1.      Adams, V. (2001). Complex Words in English. Longman, Harlow.

2.      Bauer, L. (1983). English Word-Formation. Cambridge University Press, Cambridge.

3.      Bauer, L. & Valera, S. (Eds.) (2005). Approaches to Conversion/Zero-Derivation. Münster: Waxmann.

4.      Bloomfield, L. (1933). Language. New York: Henry Holt.

5.      Clark, E. V. & Clark, H. H. (1979). When nouns surface as verbs. Language, 55(4), 767‑811.

6.      Comrie, B. (1989). Language Universals and Linguistic Typology. 2nd ed. Blackwell, Oxford.

7.      Comrie, B. & Stone, G. (1978). The Russian Language Since the Revolution. Clarendon Press, Oxford.

8.      Grevisse, M. & Goosse, A. (2011). Le Bon Usage. 15e éd. De Boeck, Bruxelles.

9.      Halle, M. & Marantz, A. (1993). Distributed morphology and the pieces of inflection. In K. Hale & S. J. Keyser (Eds.), The View from Building 20: Essays in Linguistics in Honor of Sylvain Bromberger. MIT Press, Cambridge, MA, pp. 111‑176.

10. Katamba, F. (1993). Morphology. Palgrave Macmillan, London.

11. Lieber, R. (2004). Morphology and Lexical Semantics. Cambridge University Press, Cambridge.

12. Marchand, H. (1960). The Categories and Types of Present-Day English Word-Formation. Harrassowitz, Wiesbaden.

13. Murphy, M. L. (2010). Lexical Meaning. Cambridge University Press, Cambridge.

14. Plag, I. (2003). Word-Formation in English. Cambridge University Press, Cambridge.

15. Riegel, M., Pellat, J.-C. & Rioul, R. (2009). Grammaire méthodique du français. 4e éd. PUF, Paris.

16. Tikhonov, A. N. [Тихонов, А. Н.] (2002). Словообразовательный словарь русского языка. Дрофа, Москва.

17. Vinogradov, V. V. [Виноградов, В. В.] (1972). Русский язык: Грамматическое учение о слове. Высшая школа, Москва.

18. Zemskaya, E. A. [Земская, Е. А.] (1992). Словообразование как деятельность. Наука, Москва. 

CHARACTERISTICS OF WORD CLASS CONVERSION IN INFLECTIONAL LANGUAGES

 

CHARACTERISTICS OF WORD CLASS CONVERSION

IN INFLECTIONAL LANGUAGES

 

DO PHUONG LAM

PhD; Hai Phong University

Email: dolamdhhp@gmail.com; Tel: 0376619619

 

 

 

Abstract: This article investigates the phenomenon of word class conversion in inflectional languages, specifically English, French and Russian. Unlike isolating languages such as Vietnamese, inflectional languages possess rich grammatical morphology, which endows word class conversion with distinctive formal and semantic characteristics. The article analyses three core issues: (1) the morphological mechanisms of conversion in each language; (2) semantic shifts that accompany transfer to a new word class; (3) typological features that determine the scope and limits of conversion in each language. The research demonstrates that in inflectional languages, conversion is never a purely syntactic phenomenon but always entails certain morphological changes, clearly distinguishing it from zero derivation as commonly observed in Modern English.

Keywords: word class conversion; inflectional languages; morphology; zero derivation; parts of speech; English; French; Russian.

 

1. Introduction

Word class conversion is one of the most universal linguistic phenomena, occurring in virtually all natural languages with varying degrees and mechanisms. However, depending on typological characteristics, each language group manifests this phenomenon through specific processes. In Vietnamese, an isolating language, conversion operates primarily through syntactic context without any morphological change to the word form itself. In inflectional languages such as English, French and Russian, by contrast, the formation and conversion of word classes is considerably more complex.

In English, conversion - or zero derivation - is regarded as a highly productive word-formation process, yet this is the result of a historical loss of inflectional morphology. In French and Russian, the richer inflectional systems impose strict morphological constraints on each word class, so that conversion is typically linked to explicit derivation through affixation.

Research on word class conversion in inflectional languages carries both theoretical significance for the theory of word classes and morphology, and practical comparative value for understanding the nature of conversion in Vietnamese. From the perspective of linguistic typology, contrasting conversion mechanisms across typologically distinct language groups helps identify both language universals and typological features of this phenomenon.

2. Theoretical Framework

2.1. The concept of word class conversion and related terminology

In contemporary linguistics, the concept of word class conversion is approached from several theoretical perspectives. Marchand (1960) defines conversion as "a word-formative process by which a word is made to function as a different part of speech without the addition of any derivational morpheme." This definition applies particularly well to English, where zero derivation is widespread. Adams (2001) broadens the concept, treating conversion as a form of derivation without overt morphology, emphasising that a change in word class remains a derivational phenomenon even in the absence of surface formal change.

Within Distributed Morphology (Halle & Marantz, 1993), word class conversion is explained through a recategorisation mechanism, whereby the categorial features of a word are determined in the syntax rather than in the lexicon. This approach accounts for why, in certain languages, the same phonological string can function as different parts of speech without any morphological modification.

Plag (2003) distinguishes two basic types of conversion: (1) zero conversion, i.e., a change of word class without formal change; and (2) category change with overt morphological marking. Plag notes that in prototypically inflectional languages such as Russian or Latin, the first type is virtually absent, while the second is the primary mechanism. This observation has important methodological value for cross-typological comparative research on conversion.

Lieber (2004) proposes a Lexical Semantic Framework in which the semantic features of words are organised hierarchically. Under this framework, when a word undergoes conversion it does not simply change its syntactic category but also undergoes a process of semantic restructuring governed by specific rules. Lieber (2004: 153) analyses examples such as to bottle and to bicycle in English, showing that a noun converted to a verb typically fills a slot in the event structure of the corresponding verbal predicate.

2.2. Typological characteristics of inflectional languages

Inflectional (or fusional) languages are characterised by the fact that a single inflectional morpheme can simultaneously encode several grammatical categories (fusion). In Russian, for instance, the genitive singular ending - ogo on a masculine noun simultaneously encodes case (genitive), number (singular) and gender (masculine).

This characteristic has an important consequence for word class conversion: every word class in an inflectional language carries a distinctive set of morphological paradigms. Nouns have declension systems, verbs have conjugation systems, and adjectives agree with nouns in gender, number and case. Accordingly, when a word moves from one class to another it must simultaneously acquire an entirely new inflectional paradigm, making zero conversion difficult or impossible.

Comrie (1989), in Language Universals and Linguistic Typology, observes that the richness of an inflectional morphology is inversely correlated with the productivity of zero conversion: the richer the inflectional morphology, the rarer zero conversion; the poorer the inflectional morphology, the more frequent zero conversion. English exemplifies the typological drift from inflectional to analytic structure.

3. Word Class Conversion in English

3.1. The mechanism of zero derivation

English is the most analytically oriented of the three Indo-European inflectional languages examined here. After centuries of morphological erosion, Modern English retains very few inflectional endings for nouns (the plural -s and the possessive -'s) and the verbal conjugation has been substantially simplified. This is the structural basis for the flourishing of zero derivation, whereby a word can shift to a different word class without any phonological change.

Noun-to-verb conversion (N > V) is the most frequent type in English and has been attested since Middle English. Typical examples include: to bottle (from bottle N), to pocket (from pocket N), to carpet (to rebuke, from carpet N), to elbow (from elbow N), to shoulder (from shoulder N), to hand (from hand N), to head (from head N). Lieber (2004: 48) notes that virtually all English body-part nouns can function as verbs through this mechanism.

The reverse process, verb-to-noun conversion (V > N), is equally productive. Clark & Clark (1979) analyse numerous instances such as a cut (from to cut), a run (from to run), a swim (from to swim), a try (from to try). Such nouns typically denote the event corresponding to the base verb's action and are termed event nominals by Lieber (2004).

Adjective-to-verb conversion (Adj > V) is also attested: to dirty (from dirty), to empty (from empty), to clean (from clean), to calm (from calm). Adams (2001: 87) observes that verbs of this type carry a causative meaning, denoting an action that brings about the property named by the base adjective.

3.2. The phonological dimension of English conversion

An interesting feature of English is the existence of conversion pairs that differ in stress placement, reflecting residual traces of a morphological marking process. Such pairs are not pure zero conversions in the strict sense but rather phonologically marked conversions: the noun carries primary stress on the first syllable, while the corresponding verb carries it on the second. Typical pairs are: ˈrecord (N) vs. reˈcord (V); ˈprotest (N) vs. proˈtest (V); ˈpresent (N/Adj) vs. preˈsent (V); ˈpermit (N) vs. perˈmit (V); ˈinsult (N) vs. inˈsult (V).

Katamba (1993: 265) records approximately 130 such noun/verb pairs in English and treats them as evidence that English has not entirely abandoned all formal means of marking conversion. This phonological device is, however, weak and unsystematic, in sharp contrast to the rigorous morphological mechanisms of French or Russian.

3.3. Semantic constraints on conversion in English

Despite the high productivity of zero derivation in English, the process is not arbitrary but is governed by semantic and pragmatic constraints. Bauer (1983: 227) shows that not every noun can be converted to a verb with an arbitrary meaning: the newly formed verb must denote an action that is logically related to the meaning of the base noun. For instance, to bicycle means to travel by bicycle (using the object denoted by the base noun), to nurse means to care as a nurse does (performing the action characteristic of the referent), and to table means to place on the table (for discussion).

Lieber (2004: 54), working within a Lexical Semantic Framework, identifies seven common semantic patterns in English N > V conversion: (1) locatum verbs: placing the named object somewhere (to shelve books); (2) location verbs: creating a location for another object (to bottle wine); (3) instrument verbs: using the named tool (to hammer a nail); (4) agent verbs: performing the action characteristic of the named participant (to doctor).

4. Word Class Conversion in French

4.1. French morphology and its effect on conversion

French is a Romance language classified as analytic-inflectional. Compared with Classical Latin or Modern Russian, the French inflectional system has been substantially simplified: nouns no longer decline for case but only distinguish gender and number. The verbal inflection, however, remains highly complex, with numerous moods and tenses. This asymmetry between nominal morphology (simplified) and verbal morphology (complex) creates distinctive characteristics for conversion in French.

In French, the conversion of a noun or adjective to a verb is almost never zero. Instead, explicit suffixal derivation is the principal mechanism. Riegel, Pellat & Rioul (2009), in Grammaire méthodique du français, list dozens of productive verb-forming suffixes, the most common being -er, -ifier, -iser and -ir. For example, from the noun la force (strength) French derives forcer (to force); from the adjective pur (pure), purifier (to purify).

4.2. Deverbal nominalisation in French

The verb-to-noun direction (V > N) is more varied and productive. Riegel et al. (2009: 548) classify deverbal nouns by suffix. The suffix -age yields nouns denoting the process or result of an action: laver (to wash) > le lavage (the washing); enregistrer (to record) > l'enregistrement (the recording); sauver (to save) > le sauvetage (the rescue). The suffix -tion/-sion/-ation yields abstract nouns denoting an action or process: éduquer (to educate) > l'éducation; créer (to create) > la création; former (to train) > la formation. The suffix -eur/-euse yields agent nouns: enseigner (to teach) > l'enseignant(e) (teacher); diriger (to manage) > le directeur / la directrice (director).

Particularly noteworthy is the use of the infinitive form as a noun, what Grevisse & Goosse (2011: 794) in Le Bon Usage term nominalisations déverbales by infinitive: le rire (laughter, from rire to laugh), le sourire (smile, from sourire to smile), le déjeuner (lunch, from déjeuner to have lunch), le dîner (dinner, from dîner to dine), le pouvoir (power, from pouvoir can/to be able), le savoir (knowledge, from savoir to know). These are the closest French equivalents to zero conversion, yet they remain instances of a specific verbal form (the infinitive) being used nominally, not an entirely unmarked conversion.

4.3. Adjectival conversion in French

French has a rich system of adjectival conversion. Adjectives may become nouns (Adj > N) through a process termed substantivation. Grevisse & Goosse (2011: 812) distinguish two subtypes: (1) substantivation with the definite article: le rouge (red / lipstick), le bleu (blue), le vrai (the true / truth), le beau (the beautiful), le bien (the good), le mal (evil); and (2) substantivation with the indefinite article: un inconnu (a stranger, from inconnu unknown), une inconnue (an unknown woman; an unknown quantity).

Riegel et al. (2009: 575) note that in French the boundary between adjective and noun is sometimes blurred at the lexical level but is always clearly marked syntactically through the article system and position in the clause. This indicates that adjectival-to-nominal conversion in French is often a pragmatic and reversible contextual process rather than a stable lexicalised word-formation event.

5. Word Class Conversion in Russian

5.1. Russian morphology and derivational mechanisms

Russian is a synthetic-inflectional language with one of the richest morphological systems among contemporary Indo-European languages. Nouns decline for six cases (nominative, genitive, dative, accusative, instrumental and prepositional), belong to one of three genders (masculine, feminine, neuter), and follow several distinct declension paradigms. Verbs conjugate in two conjugation classes and systematically distinguish perfective from imperfective aspect through the category of vid (verbal aspect).

Such morphological complexity renders zero conversion in Russian virtually non-existent. Zemskaya (1992), in her seminal Slovoobrazovanie kak deyatelnost (Word-Formation as Activity), states that explicit affixal derivation is the primary and most productive word-formation mechanism in Russian, accounting for over 90% of all derived words recorded in the dictionary. This fundamentally distinguishes Russian from English with respect to conversion.

5.2. Substantivation (substantivatsiya) in Russian

The most noteworthy conversion mechanism in Russian is substantivatsiya, the process by which adjectives and participles come to function as nouns. This is one of the few cases in Russian that might be called relatively unmarked conversion, since the surface form does not change but the word acquires the grammatical function and categorial meaning of a noun.

Vinogradov (1972), in Russkiy yazyk: Grammaticheskoe uchenie o slove (Russian: A Grammatical Theory of the Word), analyses a series of canonical examples: stolovaya, originally the adjective meaning 'of or for the dining table', has become the noun 'canteen, dining room'; gostinaya ('of or for guests') has become 'living room'; vannaya ('of or for the bath') has become 'bathroom'; prikhozhnaya 'entrance hall'; masterskaya 'workshop, atelier'.

Particularly important are converted participles: uchashchiysya ('one who is studying', from uchitsya to study) now means 'student, pupil'; trudyashchiysya ('one who labours', from truditsya to labour) means 'worker, labourer'; postradavshiy ('one who has suffered harm', from postradaet) means 'victim'; zavodyushchiy ('one in charge', from zavedovat to manage) means 'head of department'; komanduyushchiy ('one who commands', from komandovat) means 'commander'.

Zemskaya (1992: 214) points out that in these nominalisations the grammatical form of the word remains adjectival or participial (it still declines for gender, number and case like an adjective), yet it assumes all the syntactic and semantic functions of a noun. This demonstrates that the boundaries between word classes in Russian, though stricter than in English, are not absolute.

5.3. Deverbal and deadjectival verb derivation in Russian

The conversion of nouns or adjectives to verbs (N/Adj > V) in Russian always requires explicit suffixal derivation. Tikhonov (2002), in Slovoobrazovatelnyi slovar russkogo yazyka (The Word-Formation Dictionary of the Russian Language), records the most productive verbalising suffixes: -ovat/-evat, -irovat, -nichat, -et, -it.

Examples with -ovat/-evat: telefon (telephone) > telefonirovat (to telephone); telegraf > telegrafirovat (to telegraph); reforma > reformirovat (to reform); analiz > analizirovat (to analyse); organizatsiya > organizovat (to organise). The suffix -irovat in Russian typically attaches to loanwords of German, French or Latin origin, while -ovat is associated with native Slavic bases.

For adjective-to-verb derivation, Russian uses -et/-it to create verbs with inchoative meaning (to become the property named) or causative meaning (to make something acquire that property): belyy (white) > belet (to become white, to whiten gradually) vs. belit (to whitewash, to make white); krasnyy (red) > krasnet (to turn red, to blush); chornyy (black) > cherneyet (to become darker/blacker); tikhiy (quiet) > tikhet (to grow quiet). This systematic inchoative / causative opposition, encoded by the -et/-it alternation, is a distinctive feature of Russian that has no systematic equivalent in English or French.

5.4. Verbal aspect (vid) and its effect on converted verbs

A unique feature of Russian is the category of vid (verbal aspect), which distinguishes perfective from imperfective action. When a word from another class is converted to a verb, its aspectual value must simultaneously be established. Comrie & Stone (1978), in The Russian Language Since the Revolution, observe that verbs borrowed from foreign languages through the suffix -irovat are often biaspectual (dvuvidovye), meaning they can function as either perfective or imperfective depending on context: atakovat (to attack), arestovat (to arrest), organizovat (to organise).

6. Contrastive Analysis and Typological Observations

6.1. Comparing conversion mechanisms across the three languages

The analysis in the preceding sections reveals that the three languages represent three distinct points along a continuum from analytic-inflectional to synthetic-inflectional structure, and their positions on this continuum directly correlate with their dominant conversion strategies.

 

Language	Dominant conversion type	Main mechanism
English	Zero derivation (most productive)	Direct word-class change without formal marking; residual stress alternation in ~130 N/V pairs
French	Intermediate position	Explicit suffixal derivation (-er, -tion, -age, -eur, etc.); infinitive used as noun approaches zero conversion
Russian	Zero derivation virtually absent	Explicit suffixal derivation (-ovat, -irovat, -et, -it); adjective/participle substantivation as partial exception

Table 1. Conversion mechanisms in English, French and Russian compared

These findings are entirely consistent with the typological parameter proposed by Comrie (1989: 45): the richer the inflectional morphology, the lower the productivity of zero conversion. This may be treated as an implicational universal: if a language has a rich case system, word class conversion in that language will be realised primarily through explicit derivation.

6.2. Semantic shifts in conversion

A key commonality across all three languages is that conversion involves predictable semantic relations between the source word and the derived word. Murphy (2010), in Lexical Meaning, identifies the principle of semantic inheritance: a converted word typically inherits a core portion of the base word's meaning and reorganises it within the semantic framework of the new word class.

The three languages nevertheless exhibit language-specific semantic patterns. In English, Clark & Clark (1979) demonstrate that N > V conversion generates verbs with highly diverse and context-dependent meanings. In Russian, the rich suffix inventory provides each derivational suffix with a relatively fixed semantic value, yielding greater semantic transparency: -tel always creates agent nouns; -nie/-enie always creates process or result nouns. French occupies an intermediate position: its suffixes are fairly consistent in meaning but less fully predictable than their Russian counterparts.

6.3. Conversion in inflectional languages: implications for Vietnamese

The findings on conversion in inflectional languages offer a valuable contrastive perspective for understanding the corresponding phenomenon in Vietnamese. Nguyen Tai Can (1975), in Noun Word Classes in Modern Vietnamese, observes that Vietnamese, as a non-inflecting isolating language, realises conversion entirely through contextual mechanisms without any formal change to the word itself. In principle this resembles zero derivation in English, but is in fact more radical, since even English retains weak morphological traces such as the stress alternation in noun/verb pairs.

Dinh Van Duc (2001), in Vietnamese Grammar: Word Classes, notes that precisely because Vietnamese lacks inflectional morphology, the boundaries between word classes are more fluid and conversion is more flexible and less constrained than in inflectional languages. This is one of the reasons why the classification of word classes in Vietnamese remains a complex and much-debated question in Vietnamese linguistics.

7. Conclusion

Inflectional languages do not preclude word class conversion; rather, they exhibit this phenomenon through mechanisms that are specific to the morphological character of each language. The richness of inflectional morphology is the most important typological factor governing both the mode and the productivity of conversion, and this constitutes a typological universal.

The three inflectional languages examined here-English, French and Russian-represent three distinct points along a continuum from analytic-inflectional to synthetic-inflectional structure. Their positions on this continuum determine their dominant conversion strategies: zero derivation (English); suffixal derivation combined with article-based nominalisation of adjectives and infinitives (French); explicit suffixal derivation combined with adjectival/participial substantivation (Russian).

Despite these differences in formal mechanism, conversion in all three languages obeys consistent semantic principles: semantic inheritance between base and derived word, predictable meaning patterns organised by relational type (agent, process, result, property), and dependence on event structure and frame semantics. These principles are language-universal, cutting across typological boundaries.

Overall, research on conversion in inflectional languages provides both a theoretical foundation and essential comparative data for a deeper understanding of conversion in Vietnamese-a language whose isolating, non-inflectional character raises its own theoretical questions about the nature of word-class boundaries and the mechanisms of word-class shift.

 

References

Vietnamese

Dinh Van Duc (2001). Ngu phap tieng Viet: Tu loai [Vietnamese Grammar: Word Classes]. Vietnam National University Press, Hanoi.

Do Phuong Lam (2026). Tu chuyen loai trong tieng Viet [Word Class Conversion in Vietnamese]. Monograph (manuscript).

Nguyen Tai Can (1975). Tu loai danh tu trong tieng Viet hien dai [Noun Word Classes in Modern Vietnamese]. Social Sciences Publishing House, Hanoi.

Nguyen Van Tu (1978). Tu va von tu tieng Viet hien dai [Words and the Vocabulary of Modern Vietnamese]. Hanoi: Pedagogical University Press.

Uy ban Khoa hoc xa hoi [Social Sciences Committee] (1983, 2002). Ngu phap tieng Viet [Vietnamese Grammar]. Hanoi: Social Sciences Publishing House.

 

Other Languages

Adams, V. (2001). Complex Words in English. Longman, Harlow.

Bauer, L. (1983). English Word-Formation. Cambridge University Press, Cambridge.

Bauer, L. & Valera, S. (Eds.) (2005). Approaches to Conversion/Zero-Derivation. Waxmann, Münster.

Bloomfield, L. (1933). Language. Henry Holt, New York.

Clark, E. V. & Clark, H. H. (1979). When nouns surface as verbs. Language, 55(4), 767–811.

Comrie, B. (1989). Language Universals and Linguistic Typology. 2nd ed. Blackwell, Oxford.

Comrie, B. & Stone, G. (1978). The Russian Language Since the Revolution. Clarendon Press, Oxford.

Grevisse, M. & Goosse, A. (2011). Le Bon Usage. 15th ed. De Boeck, Brussels.

Halle, M. & Marantz, A. (1993). Distributed morphology and the pieces of inflection. In K. Hale & S. J. Keyser (Eds.), The View from Building 20: Essays in Linguistics in Honor of Sylvain Bromberger (pp. 111–176). MIT Press, Cambridge, MA.

Katamba, F. (1993). Morphology. Palgrave Macmillan, London.

Lieber, R. (2004). Morphology and Lexical Semantics. Cambridge University Press, Cambridge.

Marchand, H. (1960). The Categories and Types of Present-Day English Word-Formation. Harrassowitz, Wiesbaden.

Murphy, M. L. (2010). Lexical Meaning. Cambridge University Press, Cambridge.

Plag, I. (2003). Word-Formation in English. Cambridge University Press, Cambridge.

Riegel, M., Pellat, J.-C. & Rioul, R. (2009). Grammaire méthodique du français. 4th ed. PUF, Paris.

Tikhonov, A. N. (2002). Slovoobrazovatelnyi slovar russkogo yazyka [Word-Formation Dictionary of the Russian Language]. Drofa, Moscow.

Vinogradov, V. V. (1972). Russkiy yazyk: Grammaticheskoe uchenie o slove [Russian: A Grammatical Theory of the Word]. Vysshaya Shkola, Moscow.

Zemskaya, E. A. (1992). Slovoobrazovanie kak deyatelnost [Word-Formation as Activity]. Nauka, Moscow.